M. Koniec i początek

Antonio Scurati

Piąta i ostatnia część powieściowego cyklu o Benicie Mussolinim, przedstawiająca tragiczny koniec dyktatury i początek wolności dla Włoch i całej Europy

28 lipca 1943 roku, krótko po obaleniu Duce przez Wielką Radę Faszystowską, zesłano go na wyspę Ponza, na której reżim od lat przetrzymywał opozycjonistów. Mussolini stracił wszystko, łącznie z nadzieją.

Sytuacja zmieniła się jednak diametralnie, gdy dzięki błyskawicznej akcji komandosów z III Rzeszy został uwolniony. Wkrótce zaś stanął na czele marionetkowej Włoskiej Republiki Socjalnej. W swoim ostatnim zrywie Mussolini pogrąża kraj w jeszcze głębszym mroku. Sześćset dni między wrześniem 1943 a kwietniem 1945 roku to czas nasilającej się przemocy, czas legionu Muti i bandy Kocha, które sieją terror w miastach, czas polowania na Żydów i nalotów dywanowych. Ostatni akt tragedii rozgrywa się w Mediolanie. W toczącej się tam wojnie domowej nienawiść i okrucieństwo sięgają szczytu, zarówno po stronie faszystowskich oprawców, którzy torturują i mordują niewinnych ludzi, jak i partyzantów z Patriotycznych Grup Działania (GAP).

To koniec imperium i koniec człowieka, który naznaczył krwią nowożytne Włochy. Wraz z nim upadają pierwszoplanowe postaci epoki faszystowskiej i ich poplecznicy. Jedni uciekają, inni pozostają u boku Duce do ostatniej chwili, jeszcze inni sprytnie zmieniają barwy, aby po wojnie uniknąć rozliczenia swoich związków z reżimem. W tym apokaliptycznym zmierzchu powoli, acz nieustępliwie kiełkuje demokracja i zupełnie nowy porządek świata.