Czerwone i czarne

właśc. Henri Beyle

Stendhal, właśc. Henri Beyle (1783-1842) – francuski pisarz, eseista, wśród jego realistycznej prozy za najważniejsze uważa się dzienniki z Podróży, „Pustelnię parmeńską” oraz – przede wszystkim Czerwone i czarne.
Jak pisze Krystyna Falicka (w „Dziejach literatur europejskich”): „Czerwone i czarne” to obraz współczesnego autorowi społeczeństwa, w który wplata się historia kariery młodego człowieka z ludu, pracowicie i systematycznie wspinającego się po szczeblach drabiny społecznej, dzięki trzeźwości graniczącej z wyrachowaniem oraz konsekwencji i systematyczności. Bohater ponosi klęskę wówczas, gdy jedynym motywem jego czynów staje się nieopanowane i gwałtowne uczucie. Schemat fabuły przypomina powieści Balzakowskie, ale u Stendhala punkt ciężkości spoczywa nie tyle na studiowaniu mechanizmów społecznych, ile na ukazywaniu mechanizmów psychologicznych ambitnej jednostki, walczącej o swoją wielkość w pełnym miernoty społeczeństwie (…)
Tworząc postać Juliana Sorela realizuje Stendhal, pierwszy przed Proustem, typ atomistycznej wręcz analizy psychologicznej, ukazując drobne wzruszenia i niepewności, wahanie i dojrzewanie decyzji, obawę i mobilizujący wysiłek woli, prowadzący do realizacji zamierzeń. Jego bohater obdarzony jest niezwykłą inteligencją i darem introspekcji, a wyraźnie zarysowany cel jego działania oraz praktyczny, życiowy charakter tego celu, różnią go zasadniczo od większości bohaterów romantycznych. Równie oryginalną i wykraczającą poza konwencje epoki cechą Juliana Sorela jest amoralizm i pragmatyzm, ujawniający się w jego działaniach, podporządkowanych całkowicie zasadzie skuteczności. Co ciekawsze, Stendhal oparł swoją powieść o autentyczną historię tragicznie zakończonej kariery syna kowala z okolic Grenoble opisywanej w ówczesnej prasie. Książka ze względu na swoją nieobyczajność i krytykę ówczesnych stosunków społecznych i roli Kościoła katolickiego w 1864 roku trafila na Indeks Ksiąg Zakazanych