Wyprawa Onufrego Clinkera

Tobiasz Smollett

„Wyprawa Onufrego Clinkera” to powieść epistolarna, ale nie jedna z wielu, jakie powstały w XVIII wieku, ale epistolarna powieść drogi. I w dodatku arcydzieło gatunku, rozpisane nie na dwa czy trzy głosy – ale aż na pięć! 
Wojna siedmioletnia już się skończyła, jest – tu historycy literatury nie są zgodni – rok 1763, 64 albo 65, imć Mateusz Bramble, jego bratanek Jery Melford, siostra Tabita, siostrzenica Lydia oraz Winifreda, pokojówka Tabithy – wyruszają w podróż przez kurorty i gorące źródła Wielkiej Brytanii: od Gloucester, przez Bath, Londyn, Harrogate, Durham, Edynburg do Glasgow i z powrotem. W listach dzielą się z przyjaciółmi swymi spostrzeżeniami i wrażeniami, opisują swoje odkrycia i przygody, bo fabuła „Wyprawy…” obejmuje m.in. polowanie na męża, nieślubne dziecko i uroczego dziwaka, porucznika Obadiah Lismahago. Oprócz niej znajdziemy także rozważania na temat oświecenia, metodyzmu, wolności prasy, ale też sfałszowanego mleka albo niejadalności narodowej potrawy Szkocji.
„Smollett wyróżnia się absurdalnym poczuciem humoru – pisał Walter Scott. – Jego wyobraźnia zdaje się szaleć, mnożąc przed bohaterami kolejne absurdalne wypadki”. Albo – dodajmy – każąc poczciwej pokojówce Wini robić błędy i mylić słowa.
Byron w „Wędrówkach Childe Harolda” napisał o „podwójnej radości” podziwiania krajobrazu z ukochaną osobą. W „Wyprawie Onufrego Clinkera” radość ta jest pięciokrotna, bo czytelnik ogląda XVIII-wieczną Wielką Brytanię z pięciu radykalnie różnych perspektyw.