Lulajżesyneczku

Robert Gmiterek

„Co się ostaje?” To fundamentalne pytanie jak refren powraca do bezimiennego bohatera polifonicznej opowieści o pamięci i tożsamości pogranicza polsko-ukraińskiego, poddawanego próbie ognia i wody w swoich najdotkliwszych, przełomowych momentach. Jest jak memento, jak fatum, które mu ciąży, pociąga za sznurki, determinuje życiowe i śmiertelne wybory. W bogatej, splecionej z wielu melodii historii,  dając wybór, nie pozostawia wyboru, prowadzi od drzwi do drzwi, od człowieka do człowieka, każe śpiewać, jak zagrają, wypełnia pamięć, często wbrew jego woli, bogactwem zapomnianych języków, wydarzeń epokowych, które z perspektywy czasu stają się nieistotnymi, i nieistotnych, które stają się epokowymi; napełnia go, pustego i niezapamiętanego, pamięcią innych.
Nikt nie wie, co się ostanie. Nikt nie wie, kto decyduje o tym, co się ostanie. Nie wie, co jest prawdziwe, a co jest scenografią, w której pod dyktando historii powszechnej gra się swoje historie osobiste. Świat „Lulajżesyneczka”, świat pogranicza polsko-ukraińskiego, to świat skomplikowany, o trudnej do określenia tożsamości. Ci, którzy opowiadają go współcześnie, lubią nazywać go światem wielokulturowym, lubią rewitalizować i rywalizować z jego historią, traktując ją instrumentalnie, jednostronnie, życzeniowo. Ale nie taki jest ten świat, nie taka jest prawdziwa nuta jego serca. To świat, w którym nigdy nie wiadomo, co ma znaczenie, a co nie: czy geografia, czy język, literatura piękna czy reportaż, etnos czy narodowość, wiara czy nadzieja.  To świat, w którym kiedyś splatały się melodie wielu języków: polskiego, ukraińskiego, jidysz i niemieckiego, ale języki te rozplątano i stały się jak obosieczny miecz,  odtąd nie było wiadomo, który da życie, a który je odbierze.

Robert Gmiterek – poeta, pisarz, przewodnik metaforyczny, fotograf, kronikarz pogranicza polsko-ukraińskiego.  Debiutował w 2019 roku zbiorem próz poetyckich i fotograficznych wizji „Sen na Kniaziach i inne historie osobiste”. W 2020 roku ukazała się jego książka „Oikoumene. Na Roztoczu świata”. W 2021 opublikował „Na Roztoczu. Przewodnik metaforyczny”, książkę będącą połączeniem klasycznego przewodnika z literaturą piękną. W 2023 wydał zbiór opowiadań „Epifania pana Eliasza. Inne historie Pogranicza”, a w 2025 został współautorem eksperymentalnego, literacko-turystycznego „przewodnika” „Grzęda Sokalska, Pobuże. Dzienniki podróży. Przewodnik nie tylko dla turystów”. Współtwórca i redaktor naczelny kwartalnika społeczno-kulturalnego „Przestrzeń Pogranicza”.